Mózg – elementy wpływające na komunikację

Mózg

Piszę o mózgu, ponieważ to w nim zaczyna się cała przygoda naszego życia. To w nim zaczyna się myślenie, postrzeganie świata i wreszcie komunikacja. Zjawiska zachodzące wewnątrz mózgu wpływają na nasze odczucia, postawy i zachowania.

Od zrozumienia mechanizmów zachodzących w mózgu zależy to jak dobrze zrozumiemy jego wpływ na nas, komunikację i jakość naszego życia.

Przeczytasz tu informacje podstawowe, ale o skomplikowanym narządzie, dlatego możesz odczuwać zarówno niechęć jak i zmęczenie – to normalne. Ten artykuł wyjaśni dlaczego tak jest.

Zapraszam do lektury.

Mózg (cerebrum) – organ, który służy jako centrum układu nerwowego u wszystkich kręgowców i większości bezkręgowców.

Fizjologicznie, mózgi wywierają scentralizowaną kontrolę nad innymi organami ciała. Oddziałują one na resztę ciała zarówno poprzez generowanie wzorców aktywności mięśni, jak i poprzez pobudzanie wydzielania substancji chemicznych zwanych hormonami.

Najnowsze modele we współczesnej neuronauce traktują mózg jako biologiczny komputer, różniący się mechanizmem od komputera elektronicznego, ale podobny w tym sensie, że pozyskuje on informacje z otaczającego świata, przechowuje je i przetwarza na różne sposoby.

Z perspektywy komunikacji interesują nas trzy części mózgu:

  1. Ciało migdałowate
  2. Hipokamp
  3. Kora nowa

Ciało migdałowate i hipokamp są częścią układu limbicznego (Układ limbiczny – Wikipedia,) – który w skrócie wpływa na nasze zachowania.

Ciało migdałowate

Ta część mózgu w dużym uproszczeniu odpowiada za przetwarzanie informacji dotyczących:

  1. bezpieczeństwa
  2. oceny zasobów
  3. chęci do prokreacji
ciało migdałowate

Bezpieczeństwo:

W pierwszym priorytecie ciało migdałowate ocenia czy teraz w danym środowisku jesteśmy bezpieczni. Mówimy tu
o bezpieczeństwie zarówno fizycznym, społecznym, socjalnym, jak i każdym innym. Ciało migdałowate stale skanuje otoczenie w poszukiwaniu sygnałów świadczących o nadchodzącym niebezpieczeństwie. W przypadku zagrożenia ciało migdałowate pobudza Układ współczulny przez co sprawia że czujemy się niekomfortowo co z kolei prowadzi do uruchomienia reakcji obronnych.

Ciało migdałowate bezpośrednio współpracuje z Hipokampem dwutorowo:

  1. przy produkcji doświadczeń – dostarczając mu informacji o emocjach związanych ze spotkanymi sygnałami zewnętrznymi
  2. przy podejmowaniu decyzji – podejmując decyzje o naszym zachowaniu w oparciu o doświadczenia zgromadzone
    w hipokapnie.

Ciało migdałowate jest odpowiedzialne za oszczędzanie zasobów organizmu. Dlatego poszukując w hipokampie informacji skupia się na podobieństwie sytuacji a nie idealnym dopasowaniu – dzięki temu oszczędza energię organizmu – przez co często popełniamy mniejsze lub większe wpadki komunikacyjne.

Ocena zasobów:

Drugim zadaniem ciała migdałowatego jest ocena atrakcyjności zasobów które spotykamy i posiadamy.  Przez ciało migdałowate przepływają wszystkie informacje z otaczającego nas świata. To ono ocenia co jest ważne a co nie, co jest ładne a co nie. To w ciele migdałowatym powstaje odczucie fajności, chęci posiadania.

Ale skąd ciało migdałowate wie co jest jakie?

Z obserwacji otoczenia.

Ciało migdałowate odpowiada za nasze reakcje wewnętrzne (odczucia) i reakcje zewnętrzne (zachowania).
W odniesieniu do zasobów ciało migdałowate zbiera informacje z interakcji ze społeczeństwem w którym się znajdujemy. Oznacza to że możemy mieć swoje prywatne preferencje ale kierunkowo ciało migdałowate „powie” nam co dla  członków danej społeczności jest atrakcyjne i będzie oceniać przez ten pryzmat zasoby.

Np w XVI i XVII wieku o atrakcyjności kobiety świadczyły jej krągłe, pełne kształty które na swoich obrazach uwiecznił Rubens. A w XXI w o atrakcyjności kobiety świadczy fit sylwetka. Zmiana drastyczna. I ta zmiana nie zaszła w jednostce ale w całym społeczeństwie.

Podobnie w latach 90 XX w motoryzacji Volkswagen passat był uznawany za szczyt marzeń o luksusowym społeczeństwie. Dziś jest średniej klasy samochodem znacznie oddalonym od pojęcia luksusu i atrakcyjności.

W skrócie o tym co jest atrakcyjne w większości decyduje społeczeństwo a nie my.

Chęć do prokreacji:

Czyli gotowość do posiadania potomstwa. Nie pomyl z posiadaniem potomstwa. Kiedy czujemy się bezpiecznie – zarówno fizjologicznie (jesteśmy zdrowi), społecznie(akceptowani przez rodzinę i otoczenie)  i czujemy że posiadamy odpowiednie zasoby – praca, mieszkanie, partner – przychodzi myśl o tym że to chyba czas na posiadanie potomstwa.

Patrząc odwrotnie kiedy brakuje nam któregoś z powyższych elementów to czujemy że to jeszcze nie czas na dzieci – co nie oznacza że się nie pojawią. Tu omawiamy perspektywę chęci i przekonania do tego że to czas i miejsce na potomstwo. To najbardziej naturalny mechanizm w naszym organizmie. To jest trzecia funkcja ciała migdałowatego.
Ma nam ono wskazywać czas i miejsce do działania.

Hipokamp

hipokamp

To element układu libmicznego odpowiedzialny za:

  1. pamięć
  2. kontekst
  3. tworzenie doświadczenia

To najbardziej elastyczna część mózgu. To w nim znajduje się pamięć – krótko i długotrwała.Zapisuje wszystko co zaszło w naszym życiu. To magazyn wszystkiego co poznaliśmy, spotkaliśmy, doświadczyliśmy.

Odgrywa istotną rolę w przenoszeniu informacji z pamięci krótkotrwałej do pamięci długotrwałej – czyli
z bezpośredniego przeżycia tworzy paczkę informacji do wykorzystania na przyszłość – doświadczenie.
W czasie tego procesu, wraz z ciałem migdałowatym do suchych danych dostarczonych przez zmysły (wzrok, słuch, dotyk, smak, węch, czucie powierzchowne, temperatury, równowagi, percepcji czasu) dopisuje kontekst sytuacji
i doznania emocjonalne.

Doświadczenie jest jak bardzo prosty program komputerowy – przypisuje informacjom w pamięci wzorzec zachowania do zastosowania.

Same informacje mogą być bardziej skomplikowane ale zasada działania doświadczenia zawsze jest taka sama – wiemy jak się zachować w danej sytuacji bo mamy zapisany w hipokampie wzorzec zachowania do zastosowania.

Wzorzec zachowania który pozwoli nam się poczuć bezpiecznie, dobrze, w porządku.

W taki sposób powstaje doświadczenie z którego ciało migdałowate będzie czerpać w przyszłości informacje potrzebne do ustalenia jak postępować.

W zakresie tworzenia doświadczeń można powiedzieć że układ limbiczny, który tworzy ciało migdałowate
z hipokampem są ułomne – ponieważ nie korzystają z analizy i logiki przez co powstaje tylko jedna reakcja na daną sytuację. Ponieważ ciało migdałowate ze swojej natury (oszczędzania energii i zasobów) będzie korzystało z tej reakcji nie tylko do takich samych sytuacji ale przede wszystkim podobnych (bardziej lub mniej) przez co nasze reakcje nie zawsze są dopasowane do sytuacji w której się znajdziemy. 

Kora nowa

Kora nowa występuję wyłącznie u ssaków i odpowiada za:

  1. myślenie, dialog wewnętrzny,
  2. analiza, logika, planowanie,
  3. nauka – przygotowanie danych dla hipokampu
kora nowa

Myślenie – to proces poznawczy polegający na skojarzeniach i wnioskowaniu.

W korze nowej doświadczamy wszystkich przemyśleń na najróżniejsze tematy. Tu przeprowadzamy wszystkie niezautomatyzowane operacje jak wyliczenia matematyczne, pierwsze kierowanie samochodem. To poprzez wielokrotne świadome powtarzanie czynności lub słów uczymy się – czyli uczymy hipokamp – procedur kierowania samochodem albo prostej matematyki tak jak tabliczki mnożenia.

Logika i analiza są abstrakcyjnymi naukami (zewnętrznymi programami) co powoduje że kora nowa musi ich nauczyć
i nauczyć z nich korzystać. Ten proces jest wymagający zarówno dla osoby która się uczy ale i dla nauczyciela. Kora nowa jest wrażliwa na wpływ emocji – w skrócie im wyższy poziom emocji – zarówno pozytywnych jak i negatywnych – wpływa negatywnie na skuteczne używanie kory nowej w tym na proces nauki. Dlatego proces nauki jest wymagający
i powinien być prowadzony w warunkach i przez osoby mające świadomość wpływu emocji na możliwości  „uczniów”.

Procesy analityczne i logiczne są procesami abstrakcyjnymi znanymi tylko ssakom ponieważ zachodzą w części mózgu występującej tylko u ssaków.


Dialog wewnętrzny to myślenie skierowane do siebie. Pojawia się automatycznie. Ma znaczny wpływ na postrzeganie siebie i na nasze zachowanie.

To w korze nowej dokonujemy samooceny. To dialog wewnętrzny prowadzi nas do wniosków że jesteśmy „jacyś”.  Poprzez świadome powtarzanie pozytywnych opinii na jakiś temat możemy wpływać na naszą ocenę nas, innych
i świata.

Dialog wewnętrzny jest automatycznym procesem uruchamianym w odpowiedzi na decyzję podjęta przez ciało migdałowate. W takim przypadku kora nowa racjonalizuje czyli racjonalnie uzasadnia po fakcje podjętą emocjonalnie decyzje przez ciało migdałowate.

Ten fakt leży u podstaw twierdzenia że wszystkie decyzje podejmujemy na poziomie emocjonalnym a później je tłumaczymy sobie i światu.

Jest tak dlatego że kora nowa to największy element mózgu co oznacza też że jest najbardziej energochłonnym elementem a to prowadzi do prostego wniosku – ciało migdałowate zrobi bardzo dużo żeby nie używać czegoś co zużywa tak dużo energii.

Dlatego ciało migdałowate ogranicza jak może działanie kory nowej do racjonalizowania decyzji a nie ich podejmowania.

W kolejnej części omówię jakie są i jak działają systemy w mózgu człowieka.